Sergi

Ya duyemîn

Sanatçılar

Fikret Atay, Mahmut Celayir, Murat Gök, Sidar Alışık, Şener Özmen, Zeynep Uruç

Küratörler

Gül Hür, Şener Özmen

Mekân

subSPACE

Tarih ve Saat

subSPACE yeni sergisinde Fikret Atay, Mahmut Celayir, Murat Gök, Sidar Alışık, Şener Özmen ve
Zeynep Uruç’un çalışmalarından oluşan “mütevazı bir seçki”yi, Ya duyemîn başlığıyla, Gül Hür ve
Şener Özmen küratörlüğünde bir araya getiriyor.
Sergi; Kürt yönetmen ve yazar Hiner Saleem’in 2024 yılında Avesta Yayınları’ndan çıkan Ez û Ez
romanının aşırı sarkastik giriş cümlesine odaklanarak, sanatçıların dil aracılığıyla yeni imgeler ve yeni
anlamlar kurma çabasının tekrar tekrar başarısızlığa uğradığı alanları konuşmaya çalışıyor. Saleem’in
roman kahramanı şöyle diyor:

“Min hertim wisa bawer dikir ku du jiyanên min hene. Wexta min fam kir ku yek tenê ye, ya duyemîn dest pê kir.”

(Her zaman iki hayata sahip olduğunu düşünürdüm. Yalnızca bir hayatım olduğunu öğrendiğimde, ikincisi başladı.)

Bu cümle, varoluşsal belirsizliğinin (son kertede gereksizliğinin) küresel ölçekteki yıkıcılığını eşzamanlı hisseden herkese sesleniyor.

Ez û Ez’in diasporik karakteri, Ortadoğu’daki sözümona sosyalist ve teokratik ulus devletlerinden,
bununla birlikte anavatanında (dahi) azınlık olmaktan, ortak toplumsal hafızadan, baskılardan,
sürgünlerden, yersiz yurtsuzluktan, katliamlardan, ötekileştirme ve yoksun bırakma hallerinden nefret ediyor, hayatındaki en önemli şeyin sanat ve edebiyat olduğunu söylüyor olsa da belirsizlikten (ve belirsizliğin ölümcül sonuçlarından) kurtulamıyor. Tıpkı, Meursault’nun olaylara (annenin ölüm
haberine) duygusal mesafesini daha ilk satırdan hissettirdiği Camus’nün Yabancı’sında olduğu gibi, o da annesinin ölümünü duyurmakla başlıyor.

Ya duyemîn, tam da bu sınır-durumda devreye giriyor. Sergi, sanatçıların hâlâ şüpheyle yaklaştıkları,
nerede başlayıp nerede biteceğine, anlamsal katmanlarına (mümkünse) gönderme haritasına ve (diğer) okuma biçimlerine, kriz dönemlerinde devreye giren kurumsal karar mekanizmalarının yön verdiği, farklı dönemlerde ürettikleri çalışmalarına yoğunlaşıyor ve ikinci yaşam olasılığını, muzipçe yeniden ele alıyor. Burada, en fazla iki parçaya bölünebilen (daha fazlasının pek mümkün olmadığı) sanatçılar; metaforik ikinci yaşamlarının bu aşamasında, tıpkı Hiner Saleem’in de adı geçen romanında katastrofik bir perdeden tasvir ettiği gibi bölünmüş bir birey olarak başka etnisitelerle arasında ortak yönler bulabiliyor olsalar da, kimi anılarından ve köklerinden (en çok da kendi köklerinden) uzağa
düşemeyecekleri gerçeğiyle karşı karşıya kalıyorlar. Saleem bu noktada haklı olarak, kendi aidiyeti
dışında, diğer tüm aidiyetlerden (ve anılardan) kolayca vazgeçebileceğini de söylüyor.
Bu düşünümselliği, Frantz Fanon ve Ngũgĩ wa Thiong’o’nun sömürge karşıtı argümanlarında, W. E. B.
Du Bois’in çifte bilinç kavramında ya da Gloria Anzaldúa’nın iki dünya arasında “sınırda” yaşayan
bölünmüş benliklerinde görmek olası. Tabii, bu noktada (hiç yeri ve zamanı değilken), Cindy
Sherman’ın eleştirmenlerin constructed identity olarak adlandırdığı ikinci benliği, “inşa edilmiş”
kimlikleri arasında yol almaya çalışan sanat eserlerini; tıpkı Sherrie Levine’in ikinci görüntülerindeki
gibi, yani tam da bu yüzden yeni olan ama orijinal olmayan görüntüleri; belki daha güçlü bir şekilde
On Kawara’nın bugünü, yarını, tekrar bugünü, ikinci ve üçüncü gün kavramsallaştırmalarında ya da
Mona Hatoum’un çalışmalarındaki “ikinci ülke” serzenişindeki kullanım biçimini de düşünebiliriz. Ve
bu şekilde sergideki çalışmalara, ortaya çıktıkları siyasal ve kültürel atmosferden farklı bir noktada
yaklaşabiliriz.
Ya duyemîn, bu olasılıklar üzerine de düşünmemizi talep ederken, Samuel Beckett’in geç dönem
eserleri arasında yer alan Worstward Ho’daki meşhur sözlerini tekrar hatırlatıyor:
“Denedin. Başarısız oldun. Fark etmez. Yine dene. Yine başarısız ol. Daha iyi
başarısız ol.”